Robot Süpürge Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Robot süpürgelere bakmaya başladığınız anda bir sayı yağmuruna tutuluyorsunuz. 8.000 Pa, 20.000 Pa, bazı modellerde 35.000 Pa… Rakam büyüdükçe karar vermek kolaylaşmıyor, tam tersine işin içinden çıkmak zorlaşıyor. Robot süpürge alırken dikkat edilmesi gerekenleri bu yazıda biraz farklı bir sırayla ele alacağım. Önce kutunun üstündeki büyük rakamları, sonra evinizde gerçekten fark yaratan ayrıntıları konuşalım.
Şunu baştan belirteyim: Burada belirli bir modeli övmeyeceğim. Amacım satın almadan önce kendinize sormanız gereken soruları netleştirmek. Bu sorular cevaplanmadan verilen para çoğu zaman yanlış özelliğe gidiyor.
Pa Değeri Tek Başına Pek Bir Şey Söylemez
Pascal (Pa) bir basınç birimi. Robot süpürge ilanlarında gördüğünüz değer genellikle motorun en güçlü modda ulaşabildiği tepe değer. Sorun şu ki markaların bu sayıyı ölçerken kullandığı ortak bir yöntem yok. Bir markanın 30.000 Pa dediği cihazla başka bir markanın 20.000 Pa dediği cihazı bu rakama bakarak sıralayamazsınız.
Ev tipi temizlik robotlarının performansını ölçmek için uluslararası bir standart aslında var: IEC/ASTM 62885-7. Bu standart sert zeminden ve halıdan toz toplamayı, iri kırıntıları, halıdaki lifleri ve enerji tüketimini ölçüyor. Kutudaki emiş basıncı ise standardın öne çıkardığı ölçümler arasında değil. Yani asıl merak ettiğiniz şey, yerdeki tozun ne kadarının hazneye girdiği, Pa değerinde yazmıyor.
Pa değerini tamamen görmezden gelmeyin ama. Aynı markanın iki modelini karşılaştırırken kaba bir fikir verir. Markalar arasında ise fırça tasarımı, halıya çıkınca emişi kendiliğinden artırma gibi özellikler ve bağımsız test sonuçları çok daha fazla ipucu verir. Kulak içi kulaklık yazısında da söylediğim gibi teknik özellik tablosu her şeyi anlatmıyor.
Bana sorarsanız robot süpürgede parayı hak eden ilk şey motor değil, cihazın evinizi nasıl tanıdığı. Navigasyonu zayıf bir robot aynı yerden defalarca geçer, bazı köşeleri hiç görmez, istasyonunu bulamayıp odanın ortasında kalır. İyi navigasyonlu bir robot ise evin haritasını çıkarır, düzgün şeritler hâlinde temizler ve uygulamadan onu tek bir odaya gönderebilirsiniz.
Çarp ve dön mantığıyla çalışanlar
En basit robotlar tampon sensörleriyle yol bulur. Bir yere çarpar, yön değiştirir, devam eder. Tek odalı küçük bir evde bu yöntem iş görebilir. Ev büyüdükçe kaybedilen zaman da büyür.
LiDAR’lı modeller
Üstünde küçük, yuvarlak bir kule olan robotları görmüşsünüzdür. O kulenin içinde dönen bir lazer sensörü var. LiDAR (bazı markalar LDS diyor) odadaki mesafeleri lazerle ölçerek harita çıkarır. Işığa ihtiyaç duymadığı için karanlıkta da sorunsuz çalışır. Süpürgeyi gece ya da perdeler kapalıyken çalıştıracaksanız bu küçük bir ayrıntı değil.
Kameralı modeller ve gizlilik
Bir de kamerayla yön bulan modeller var. Görsel işaretlerden konumunu çıkaran bu sistemler (vSLAM) yerdeki kabloyu, terliği ya da çorabı tanıyıp etrafından dolaşmakta başarılı olabiliyor. Karşılığında ışığa ihtiyaç duyuyor, loş odalarda zorlanabiliyorlar. Bazı üst segment modeller ise LiDAR ile kamerayı birlikte kullanıyor.
Kamera işin içine girince akla gelen soru belli: Bu görüntüler nereye gidiyor? MIT Technology Review’un Aralık 2022’de yayımladığı bir haber, sorunun boş olmadığını gösterdi. iRobot’un Roomba J7 serisinin geliştirme sürümlerinin 2020’de evlerde çektiği görüntüler, yapay zekâ eğitimi için etiketlenmek üzere Scale AI’a gönderilmiş. Venezuela’daki sözleşmeli çalışanlar bu görüntülerden en az 15’ini kapalı sosyal medya gruplarında paylaşmıştı. iRobot, görüntülerin satıştaki ürünlerden değil, yazılı onay vermiş ücretli test kullanıcılarına ve çalışanlara verilen özel geliştirme robotlarından geldiğini açıkladı.
Yani mağazadan aldığınız cihazın başına aynısı geldi demek doğru olmaz. Yine de kameralı bir model alacaksanız uygulamadaki görüntü ve veri paylaşım ayarlarını kurulum sırasında bir kez gözden geçirmenizi öneririm. Birkaç dakikanızı alır.
Robot Süpürge Alırken Önce Metreyi Elinize Alın
Robot süpürgeyi çoğumuz en çok kanepe, yatak ve dolap altları için istiyoruz. Oraya sığmazsa bütün o özelliklerin pek anlamı kalmıyor. Vacuum Wars’ın derlemesine göre standart bir robot süpürge yaklaşık 102 mm yüksekliğinde, gördükleri en ince modeller ise 80 mm civarında. LiDAR kulesi de bu yüksekliğin içinde; bazı yeni modeller kuleyi gerektiğinde aşağı indirebiliyor.
Önerim basit: Evdeki en alçak mobilyanın altını ölçün ve üreticinin verdiği yükseklikle karşılaştırın. Arada yalnızca birkaç milimetre varsa hemen sevinmeyin. Mobilyanın sarkması ya da zeminin tam düz olmaması o milimetreleri kolayca yer.
Eşikler ayrı bir konu. Aynı kaynağa göre geleneksel sınır 20 mm civarında; üretici açıkça daha fazlasını iddia etmiyorsa bunu esas alın. Daha yüksek değer veren modellerde rakamın tek basamaklı bir eşik için mi, yoksa iki kademeli bir geçiş için mi verildiğine bakın. Sürgülü kapı rayları ve U şeklindeki sandalye ayakları da robotların sevmediği engellerden.
Evde Tüy Dökülüyorsa Fırçaya Bakın
Kedisi, köpeği ya da uzun saçlı bir ev arkadaşı olan herkes bilir: Saç fırçaya dolanır. Haftada bir makasla fırça temizlemek kimsenin hayali değil. Bu yüzden dolanmayı azaltan fırça tasarımları, özellikle kauçuk bir silindirle kıllı bir silindiri birlikte kullananlar, bu evlerde ciddi fark yaratabiliyor.
Yan fırçalar ise köşelerdeki tozu ana fırçanın yoluna süpürmek için var. Which? bunların faydalı olduğunu söylerken bir yan etkiye de dikkat çekiyor: İri kırıntıları toplamak yerine bazen etrafa savurabiliyorlar.
İstasyon Seçimi Ne Kadar Uğraşmak İstediğinize Bağlı
Robotun döndüğü istasyon, fiyatı en çok değiştiren parçalardan biri. En basiti yalnızca şarj eder, hazneyi siz boşaltırsınız. Kendini boşaltan istasyonlar ise robotun haznesindeki tozu kendi içindeki büyük bir torbaya ya da hazneye çeker. Torbalı sistemler tozu düzgünce hapseder ama sürekli bir torba masrafı çıkarır. Torbasızlarda bu masraf yok, buna karşılık boşaltırken toza daha çok maruz kalabilirsiniz.
En üst seviyede paspası yıkayıp kurutan, robotun su tankını kendisi dolduran istasyonlar var. Günlük bakımı ciddi biçimde azaltıyorlar ama hem pahalılar hem de epey yer kaplıyorlar. Kirli su haznesini boşaltmak gibi işler de yine size kalıyor. Küçük bir evde yaşıyorsanız istasyonun nereye konacağını satın almadan önce düşünün.
İstasyonsuz bir model düşünüyorsanız Which? en az 0,5 litrelik dahili hazne öneriyor. Daha küçüğü temizliğin ortasında dolabiliyor.
Paspas Özelliğinden Mucize Beklemeyin
Süpürme ve silmeyi bir arada yapan modeller çok popüler. Which? bu konuda gayet dürüst: Robotun paspası hafif lekeler için faydalı ama klasik paspasın yerini tutmuyor. Mutfakta kuruyup yapışmış bir lekeyi tek geçişte çıkarmasını beklemek haksızlık olur.
Evde halı varsa paspas bezini kaldırabilen modellere öncelik verin. Aksi hâlde robot halıya çıktığında ıslak bez de halıyla temas ediyor. Akşam eve gelip nemli bir halıyla karşılaşmak, robotun yapabileceği en sinir bozucu sürprizlerden biri olsa gerek.
Uygulama ve Matter Desteği
Robot süpürgenin asıl kumanda merkezi telefon uygulaması. Zamanlama kurmak, haritayı görmek, girilmesini istemediğiniz alanları belirlemek buradan yapılıyor. Which? çoğu kullanıcının zamanının büyük kısmında otomatik modu kullandığını, bu yüzden mod sayısının o kadar önemli olmadığını hatırlatıyor. Ben de onlarca mod sunan bir uygulama yerine haritası kolay düzenlenen bir uygulamayı tercih ederim.
Akıllı ev kullananlar için bir not: Matter standardına robot süpürge desteği, 23 Ekim 2023’te duyurulan 1.2 sürümüyle geldi. Standart; uyumlu bir robotu başlatıp durdurmayı, süpürme ve silme modları arasında geçişi, fırça, şarj ve hata durumlarının bildirilmesini kapsıyor. Bunların ne kadarını kullanabileceğiniz ise akıllı ev platformunuza bağlı. The Verge’ün o dönemki haberinde altını çizdiği gibi harita kontrolü bu kapsamın dışında kaldı; odaya göre temizlik için yine markanın uygulamasına döneceksiniz. Ürün sayfasında Matter ibaresini mutlaka arayın, her model bu desteği sunmuyor.
Ben Olsam Neye Bakardım?
Sıralama yapmam gerekirse önce mobilya altlarını ve eşikleri ölçerdim. Sonra navigasyona bakardım. Birden fazla odanız varsa LiDAR’lı bir model bence pazarlık konusu değil. Evde tüy dökülüyorsa fırça tasarımı listenin üst sıralarına çıkar. İstasyon ve paspas ise bütçenize ve ne kadar uğraşmak istediğinize göre şekillenir. Pa değerini en sona bırakırdım.
Robot süpürge evi kendi kendine tertemiz yapan bir sihirli değnek değil. Yerdeki kabloları toplamak, ara sıra fırçaları, filtreyi ve sensörleri temizlemek yine sizin işiniz. Ama evinize uygun modeli seçtiğinizde her gün süpürge çekme zahmetinin büyük kısmından kurtuluyorsunuz. Bence ödenen paranın karşılığı da tam olarak bu.
